Przy planszy w kształcie gwiazdy łatwo pomylić dwie gry: polski Chińczyk z kostką i zbijaniem pionków oraz chińskie warcaby z kulkami, które przeskakują po planszy. W tych drugich wygrywa osoba, która pierwsza przeniesie wszystkie swoje pionki do przeciwległego trójkąta, choć przed grą trzeba uzgodnić, co zrobić z pionkiem blokującym metę. To właśnie ten szczegół najczęściej wywołuje spór już pod koniec partii.
W chińskich warcabach liczą się skoki, nie zbijanie
- Cel: przenieś wszystkie swoje pionki do przeciwległego trójkąta gwiazdy.
- Ruch: przesuń jeden pionek o jedno sąsiednie pole albo wykonaj nim serię skoków.
- Skok: przeskakujesz jeden sąsiedni pionek, swój lub przeciwnika, i lądujesz na wolnym polu za nim.
- Bez zbijania: przeskoczony pionek zostaje na planszy.
- Przed grą: uzgodnijcie, czy pionek rywala może blokować pole w trójkącie docelowym.
Najpierw rozpoznaj planszę, bo polski Chińczyk to inna gra
Jeśli na planszy widzisz sześć ramion gwiazdy i kolorowe kulki albo pionki, chodzi o chińskie warcaby, znane też jako Sternhalma. Polski Chińczyk, czyli Ludo, ma zwykle planszę w kształcie krzyża, kostkę oraz bazę i domek dla każdego gracza. Nazwy brzmią podobnie, ale reguły są zupełnie inne.
W chińskich warcabach nie rzuca się kostką i nie odsyła pionków do bazy. To wyścig przez gwiazdę: ruchy mogą prowadzić w różnych kierunkach, a ustawienie pionków przeciwników bywa dla ciebie wygodnym mostem. Każdy pionek, także przeskoczony, pozostaje na planszy.
Ustawienie pionków zależy od liczby graczy
Przed pierwszym ruchem każdy wybiera kolor i wypełnia pionkami jeden z trójkątów gwiazdy. W popularnej wersji używa się 10 pionków na osobę; konkretne zestawy mogą jednak przewidywać inną liczbę, więc sprawdź instrukcję dołączoną do planszy.
| Liczba graczy | Ustawienie | Cel każdego gracza |
|---|---|---|
| 2 | Najczęściej naprzeciw siebie | Przeciwległy trójkąt |
| 3 | Co drugi trójkąt, tak by starty były rozłożone wokół gwiazdy | Trójkąt po drugiej stronie planszy |
| 4 | Zwykle po dwa wolne ramiona między startami | Trójkąt naprzeciw własnego |
| 6 | Każdy zajmuje inne ramię | Trójkąt naprzeciw własnego |
Przy dwóch osobach gra bywa spokojniejsza, bo na planszy jest mniej cudzych pionków do wykorzystania jako stopni. W większym składzie ruchy mogą tworzyć długie łańcuchy skoków, ale trudniej przewidzieć, kto zmieni układ potrzebny do twojego przejścia. Wybór miejsca przy planszy wyznacza trójkąt mety, więc przed startem sprawdź, czy każdy zna swój cel.
W jednej turze wybierasz krok albo łańcuch skoków
W swojej turze poruszasz jednym własnym pionkiem. Możesz przesunąć go na sąsiednie, wolne pole albo przeskoczyć przez sąsiedni pionek na wolne pole tuż za nim, poruszając się wzdłuż linii planszy.
Po skoku możesz kontynuować tym samym pionkiem, jeśli z jego nowego miejsca da się wykonać następny legalny skok. Wolno zmieniać kierunek między skokami, ale nie można przeskoczyć dwóch pionków naraz ani wylądować na zajętym polu. Ruchu o jedno pole nie łączy się w tej samej turze z serią skoków.
Instrukcja Winning Moves potwierdza, że skakać można nad własnymi i cudzymi pionkami, a przeskoczone elementy nie opuszczają planszy. Nie musisz też wykonać maksymalnej możliwej liczby skoków. To przydatne, gdy krótszy ruch zostawia pionek w miejscu, z którego łatwiej przygotować kolejne przejście.
W praktyce zamiast przesuwać pionki pojedynczo przez środek, szukaj ustawienia przypominającego drabinę: jeden pionek pozwala przeskoczyć nad drugim, a kolejne zajęte pola przedłużają trasę. Długi łańcuch bywa szybszy niż kilka tur krótkich kroków, ale nie zawsze opłaca się go wykorzystać w całości, jeśli po drodze odsłonisz przeciwnikowi wygodne przejście.
Pionek w mecie może zablokować zwycięstwo
Spór zwykle wybucha wtedy, gdy w trójkącie docelowym pozostaje pionek innego gracza. W części zestawów może on zająć pole i utrudnić dokończenie wyścigu; instrukcje i warianty gry różnią się w kwestii takiego blokowania. Nie zakładaj z góry, że pionek w mecie jest bezpieczny albo że wolno go wymienić.
Uważam, że najuczciwiej ustalić tę regułę przed rozdaniem pionków, a nie dopiero wtedy, gdy ktoś ma już prawie pełną metę. Możecie grać bez dodatkowego wyjątku albo uzgodnić, że blokujący pionek musi opuścić pole, jeśli ma legalny ruch. Zamiana pionków to kolejny możliwy wariant, ale powinna obowiązywać wszystkich od początku partii.
| Sytuacja | Możliwy skutek | Co ustalić |
|---|---|---|
| Pionek przeciwnika zajmuje wolne pole w twoim trójkącie docelowym | Może blokować wypełnienie mety, zależnie od przyjętych zasad | Czy blokowanie jest dozwolone, czy pionek musi ustąpić |
| Pionek dotarł do trójkąta docelowego, ale nie ma tam jeszcze właściwego miejsca | Niektóre zasady pozwalają mu poruszać się wewnątrz trójkąta | Czy pionek może opuścić metę po wejściu |
| Nie da się wykonać legalnego ruchu | Gra może utknąć albo gracz może opuścić turę, zgodnie z przyjętą wersją | Jak postępujecie przy braku ruchu |
Przy stole rodzinnym najlepiej wybrać prostą zasadę i powiedzieć ją na głos przed startem. Drobna umowa zapobiega temu, by rozstrzygać partię na podstawie reguły wymyślonej w ostatniej chwili.
Nazwa gry nie zdradza jej pochodzenia
Chińskie warcaby nie powstały w Chinach i nie są odmianą warcabów. Według The Strong National Museum of Play gwiaździsta gra pojawiła się w Niemczech w 1892 roku pod nazwą Stern-Halma, czyli „gwiaździsta Halma”. Późniejsza angielska nazwa może więc mylić podwójnie: sugeruje i chińskie pochodzenie, i związek z warcabami.
Ta historia pomaga zapamiętać, dlaczego podstawą rozgrywki jest przeskakiwanie pionków, a nie ich zbijanie. Gdy następnym razem ktoś przy planszy zapyta o kostkę, wystarczy wskazać gwiazdę: tutaj wygrywa sprawne przejście na drugą stronę, a nie szczęśliwy rzut.